در نشست تخصصی مسیر ارتقا استانداردسازی و نوآوری که در چارچوب همایش تخصصی صنعت روانکار و فرآوردههای نفتی در آزمایشگاه پارس لیان اروند برگزار شد، خانم اعظم مشکانی از مشاوران برجسته در حوزه استانداردسازی، سخنرانی خود را با نگاهی دقیق به جایگاه ایران در سازمان بینالمللی استاندارد (ISO) و ضرورت مشارکت فعال صنعت در فرآیند تدوین استانداردهای جهانی ارائه کردند. ایشان با بیانی روشن و مستند، تاریخچه، ساختار، مأموریت و اهمیت حضور ایران در این سازمان را تشریح کردند و بر ارتباط مستقیم میان استانداردسازی و توسعه نوآوری در صنعت، بهویژه صنعت روانکارها و فرآوردههای نفتی، تأکید داشتند.
خانم مهندس مشکانی در ابتدای سخنان خود با اشاره به پیشینه شکلگیری سازمان بینالمللی استاندارد گفتند که این نهاد در سال ۱۹۴۷ به عنوان یک سازمان غیردولتی و مستقل تأسیس شد. ایشان توضیح دادند که انگیزه تشکیل ISO، اختلافات فنی میان کشورهایی بود که با یکدیگر تجارت خارجی داشتند؛ ۲۵ کشور گرد هم آمدند تا اصول مشترکی را برای تجارت بینالمللی تعریف کنند و از چانه زنیهای مکرر جلوگیری شود.
خانم مهندس مشکانی ادامه دادند:
»هدف ISO این است که زندگی را برای مردم سادهتر، ایمنتر و بهتر کند. مأموریت این سازمان در واقع بهبود کیفیت زندگی از طریق تدوین و ترویج استانداردهای مشترک جهانی است. «
ایشان در توضیح ساختار عضویت گفتند که در ISO سه نوع عضو وجود دارد: عضو اصلی (P-member) با حق رأی فعال؛ عضو ناظر (O-member) که فقط نظر مشورتی ارائه میدهد؛ و عضو اشتراکی (Subscriber-member) برای کشورهایی با اقتصاد کوچک یا جمعیت اندک که تنها از منابع فنی بهره میبرند.
خانم مشکانی تأکید کردند که تصمیمگیری در این سازمان، مبتنی بر اجماع جهانی است و بنابراین رأی کشورهایی مانند ایران که عضو اصلی هستند، اهمیت ویژهای خواهد داشت.
ایشان با اشاره به فرآیند تغییر وضعیت کشورها گفتند:
»اگر پاسخهای ما به موقع و دقیق نباشد یا در فرآیندهای تدوین استاندارد مشارکت مؤثری نداشته باشیم، ممکن است از عضو اصلی به عضو ناظر تنزل پیدا کنیم. این یعنی کاهش تأثیرگذاری ایران در تصمیم سازیهای بینالمللی «
ایشان خاطرنشان کردند که حضور کارشناسان و ذینفعان واقعی در فرآیند تدوین استاندارد، شرط لازم و ضروری برای اثربخشی آن است. از نظر خانم مشکانی، علت طولانی بودن زمان تصویب استانداردها در جهان، همین فرآیند اجماع میان کشورها و ذینفعان مختلف است که به هماهنگی کامل و نتیجهای پایدار منجر میشود.
خانم مشکانی در بخش بعدی سخنرانی خود، ساختار کمیتههای فنی سازمان ISO را تشریح کرد. وی افزود:
»در ISO بیش از ۲۵۰ کمیته فنی وجود دارد که هر یک بر اساس موضوعات تخصصی تشکیل شدهاند. هر کشور عضو میتواند تصمیم بگیرد که در کدام کمیتهها مشارکت کند». هر کمیته فنی، 4 زیرمجموعه دارد که شامل کمیته فنی 2، 4، 5 و 7 میشود که هر کدام از اینها به تخصص موثرین در این فرآیند برمیگردند. «
ایشان اشاره کردند که ایران در بیش از ۷۵۰ کمیته و زیرکمیته فنی عضو است و در ۱۲۹ کمیته متناظر داخلی فعالیت دارد. به گفتهی وی، از میان کمیتههای فعال، کمیته فنی شماره ۲۸ (TC28) که به فرآوردههای نفتی و روانکارها مربوط میشود، از اهمیت ویژهای برخوردار است.
خانم مشکانی در ادامه توضیح دادند:
»کمیته TC28 وظیفه تدوین استانداردهایی در حوزه واژهنامه، طبقهبندی، مشخصات فنی، روشهای نمونهبرداری، اندازهگیری، آنالیز و آزمون سوختهای مایع و گازی و روانکارها را دارد. ایران در این کمیته عضو اصلی است و حق رأی دارد؛ این یعنی ما در استانداردهای جهانی مرتبط با نفت و روانکارها نقش مستقیم داریم«.
ایشان تأکید کردند که حضور فعال ایران در این کمیتهها علاوه بر این که موجب ارتقای کیفیت محصولات داخلی میشود، مسیر ورود دانش فنی و فناوریهای روز دنیا به کشور را نیز هموار میکند.
خانم مشکانی در ادامه صحبتهای خود به نقش کارشناسان و متخصصان صنعت در فرایند استانداردسازی اشاره کردند و گفتند که کارشناسانی که در ISO فعالیت میکنند، معمولاً افرادی هستند که در زنجیره ارزش صنعت حضور دارند. این افراد شامل تولیدکنندهها، آزمایشگاه و توزیع کنندهها باشند. او اضافه کرد:
»کارشناسان ایزو تئوریسین نیستند؛ بلکه در میدان عمل با چالشهای واقعی صنعت روبهرو هستند. آنها از استانداردسازی به عنوان ابزاری برای برقراری عدالت در تجارت استفاده میکنند«.
ایشان خطاب به حاضران از جامعه صنعت روانکار و فرآوردههای نفتی دعوت کرد تا در فرآیند استانداردسازی مشارکت فعال داشته باشند و افزودند:
»سازمان بینالمللی استاندارد از همه متخصصان صنعت، دانشگاهیان و محققان دعوت میکند تا به این شبکه جهانی بپیوندند و در شکلگیری معیارهای آینده نقش داشته باشند«.
در بخش تحلیلی سخنرانی، خانم مشکانی تأکید کردند که استانداردسازی نه مانعی برای نوآوری، بلکه پایهای برای توسعه پایدار و رشد علمی و صنعتی است.
»هرچه مشارکت ما در تدوین استانداردهای بینالمللی بیشتر باشد، مسیر انتقال فناوری و دانش به کشور هموارتر خواهد شد. استاندارد زبان مشترک توسعه است«.
ایشان بر این باور است که حضور در کمیتههای فنی ایزو و زیر کمیتههای مرتبط میتواند به ایران کمک کند تا ضمن انطباق با معیارهای جهانی، استانداردهای ملی خود را نیز بر پایهی نیازهای داخلی به روز کند. به گفته او، این روند موجب افزایش اعتماد مصرف کننده و تقویت موقعیت محصولات ایرانی در بازارهای بینالمللی میشود.
