استاندارد خرما– ویژگیها، در سال ۱۳۸۴ توسط سازمان ملی استاندارد ایران تهیه شد و به استناد بند یک ماده ۳ قانون اصلاح قوانین و مقررات مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران، بهعنوان استاندارد ملی ایران در این زمینه منتشر میشود و همچون مرجع استاندارد در زمینه کنترل کیفیت خرما بهطور عمومی، مورد استفاده تولیدکنندگان، مصرفکنندگان و همچنین بخشهای آزمایشگاه مواد غذایی قرار میگیرد.
هدف و دامنه کاربرد استاندارد خرما– ویژگیها
تعیین ویژگیهای خرما، اصلیترین هدف تدوین این استاندارد را تعریف میکند.
این استاندارد در مورد انواع خرما که بهصورت میوه کامل (با هسته، بدون هسته یا با مغز حاوی خشکبار از نوع آجیل) باشند (به استثنای رقمهایی از خرما که دارای استاندارد ملی هستند) بهصورت بستهبندی و آماده مصرف، کاربرد دارد.
اصطلاحات و تعاریف مهم در استاندارد خرما– ویژگیها
خرما: میوه نخل خرما (Phoenix- Dactylifera L) از خانواده پالماسه که به رشد نهایی و کامل رسیده باشد.
کلاهک: قسمتی خشبی است که میوه خرما را به خوشه آن متصل میکند و گاهی بعد از برداشت بر روی میوه باقی میماند.
عیوب خرما: شامل تغییرات ظاهری و صدمات وارده به خرما میشود. تغییرات ظاهری به مواردی مانند لک زدگی و تغییر رنگ اشاره دارد که در اثر آفتاب سوختگی، آفات و… به وجود میآید. صدمات وارده به خرما هم با مواردی مانند فشار و صدمات مکانیکی که باعث ایجاد عیوب نمایان در ظاهر خرما میشود، اشاره دارد.
ارقام دیگر: خرمایی که از نظر رقم (واریته) با رقم مورد آزمون متفاوت باشد.
پوسیدگی: به حالتی که بافت گوشتی از بین رفته باشد، پوسیدگی خرما گفته میشود.
دستهبندی خرما در این استاندارد
دستهبندی بر اساس رطوبت
الف) خرمای نرم با رطوبتی بین ۱۸ تا ۲۳ درصد
ب) خرمای نیمه خشک با رطوبتی بین ۱۴ تا ۱۸ درصد
پ) خرمای خشک با رطوبتی کمتر از ۱۴ درصد
دستهبندی خرما بر اساس نوع عرضه
الف) خرما با هسته غیر فشرده (بدون فشار مکانیکی)
ب) خرمای هستهگیری شده که بدون کلاهک و هسته است
پ) خرمای فشرده با استفاده از فشار مکانیکی
ت) خرما با خوشه
دستهبندی خرما بر اساس نوع قند
الف) خرماهایی که قند بارز آنها ساکارز است
ب) خرماهایی که قند آنها انورت (گلوکز و فروکتوز) است
دستهبندی بر اساس اندازه
الف) خرمای درشت (تعداد خرمای با هسته کمتر از ۷۰ عدد در ۵۰۰ گرم و تعداد خرمای بیهسته در ۵۰۰ گرم ۸۵ عدد)
ب) خرمای متوسط (با هسته ۷۰ تا ۸۰ عدد، و بدون هسته ۸۵ تا ۹۵ عدد)
پ) خرمای ریز (با هسته بیش از ۸۰ عدد، و بدون هسته بیش از ۹۵ عدد)
ویژگیهای خرما طبق استاندارد ویژگیهای عمومی خرما
- موارد نا پذیرفتنی: وجود آفت زنده، وجود اشیا فلزی، شیشهای و سنگ ریزه، وجود خرمای ترشیده و کپک زده.
- آفت زدگی: حداکثر ۳ درصد.
- آلودگی به مواد خارجی: حداکثر ۳ درصد.
- نارس و تلقیح نشده: حداکثر ۳ درصد.
- وجود ارقام دیگر (غیر همرنگ): نهایتاً ۲ درصد.
- شکرک زدگی: حداکثر ۲ درصد.
- پوسیدگی: حداکثر ۱ درصد.
- کلاهک: حداکثر ۲ درصد.
- تغییر رنگ یافتگی: حداکثر ۴ درصد.
- خرمای صدمه دیده (فقط در مورد خرمای با هسته غیر فشرده): حداکثر ۲ درصد.
- تعداد هسته در خرمای هستهگیری شده: حداکثر ۱ هسته یا دو تکه از هسته در ۱۰۰ عدد خرما
- باقیمانده سموم: طبق حد مجاز تعیین شده از سوی موسسه تحقیقات آفات و بیماریهای گیاهی وابسته به سازمان جهاد کشاورزی.
- افزودنیهای مجاز: برای بهینهسازی خرما میتوان از شربت گلوکز، شیره خرما، براقکنندههای مجاز خوراکی و مغز انواع خشکبار مانند گردو و بادام برای ایجاد تنوع در محصول استفاده کرد و البته ویژگیهای هر یک از آنها باید مطابق با استانداردهای ملی مربوطه باشد.
- اصول بهداشتی: در واحدهای بستهبندی خرما رعایت استاندارد ملی ایران شماره ۱۸۳۶ با عنوان رعایت اصول بهداشتی در واحدهای تولیدکننده محصولات غذایی و نیز استاندارد ملی ایران شماره ۲۳۸۱ با عنوان خرما، آئین کار برداشت، فراوری و بستهبندی، الزامی است.
بستهبندی و نشانهگذاری در استاندارد خرما- ویژگیهای عمومی
بستهبندی خرما
بستهبندی خرما باید طبق استاندارد ملی ایران شماره ۵۹۹۸ با نام بستهبندی خرما- ویژگیها، انجام شود.
نشانهگذاری خرما
برای نشانهگذاری خرما، آگاهیهای زیر باید بر روی بسته بهصورت خوانا و ثابت چاپ و یا برچسب شود.
- نام و رقم محصول
- هستهدار یا بیهسته
- در صورت اضافه شدن مغز خشکبار نام و نوع مغز نوشته شود
- خرمای پرس شده یا پرس نشده
- درجهبندی (درشت، متوسط، ریز)
- نام و نشانی تولیدکننده یا بستهبندی کننده یا علامت تجارتی آن
- تاریخ تولید و یا بستهبندی
- تاریخ انقضاء قابل مصرف
- شماره سری ساخت
- وزن خالص
- شماره پروانه ساخت از وزارت بهداشت
- شرایط نگهداری (دما- دمه)
- عبارت محصول ایران