استاندارد 17025 با نام کامل ISO/IEC 17025، استاندارد بین‌المللی «الزامات عمومی صلاحیت آزمایشگاه‌های آزمون و کالیبراسیون» است و مشخص می‌کند آزمایشگاه برای تولید نتایج معتبر، بی‌طرفانه و قابل اتکا باید چه شرایطی داشته باشد. نسخه جاری آن ISO/IEC 17025:2017 است و الزامات اصلی آن در پنج حوزه عمومی، ساختاری، منابع، فرایند و سیستم مدیریت سازمان یافته‌اند.
برای صاحب کالا، تولیدکننده یا مدیر کنترل کیفیت، اهمیت 17025 در این است که نتیجه آزمون فقط یک عدد صادر شده از دستگاه نیست. پشت آن روش مشخص، پرسنل دارای صلاحیت، تجهیزات کنترل شده، ردیابی‌پذیری و ساز و کار تضمین اعتبار نتیجه قرار دارد. اگر گزارش آزمون شما قرار است برای یک مرجع رسمی، خریدار یا فرآیند تجاری مهم استفاده شود، پیش از ارسال نمونه می‌توانید دامنه آزمون مورد نیاز را با کارشناسان آزمایشگاه دارای استاندارد 17025 پارس لیان اروند بررسی کنید تا مشخص شود آزمون و روش مورد نظر در دامنه تایید صلاحیت قرار دارد یا خیر.
در این جا خلاصه الزامات، تغییرات ویرایش 2017 و نکاتی که در انتخاب یک آزمایشگاه واقعا معتبر اهمیت دارند را مرور می‌کنیم.
استاندارد 17025 چیست؟
ISO/IEC 17025 استاندارد مرجع بین المللی برای آزمایشگاه‌های آزمون و کالیبراسیون است. ISO در معرفی رسمی این استاندارد سه مفهوم کلیدی را برجسته می‌کند:
“competence, impartiality, and consistent operation of laboratories”
یعنی آزمایشگاه باید صلاحیت، بی‌طرفی و عملکرد منسجم خود را نشان دهد.
این استاندارد محدود به آزمایشگاه‌های بزرگ یا دولتی نیست. آزمایشگاه‌های مستقل، واحدهای آزمایشگاهی داخل کارخانه‌ها، مراکز تحقیقاتی و سایر سازمان‌هایی که آزمون یا کالیبراسیون انجام می‌دهند نیز می‌توانند براساس آن ارزیابی شوند. نسخه 2017 ، دامنه استاندارد را به فعالیت نمونه برداری مرتبط با آزمون یا کالیبراسیون نیز گسترش داده است.
در عمل یعنی اگر یک آزمایشگاه مقدار گوگرد یک نمونه گازوئیل، ویژگی یک روغن خوراکی یا ترکیب یک کالای وارداتی را گزارش می‌کند، باید بتواند موارد زیر را نشان دهد:
- فرد انجام‌د هنده آزمون صلاحیت لازم را دارد.
- روش آزمون مناسب و معتبر است.
- دستگاه برای کار مورد نظر مناسب و تحت کنترل است.
- کالیبراسیون‌ها ردیابی‌پذیر هستند.
- شرایط محیطی موثر کنترل می‌شود.
- اعتبار نتیجه به شکل مستمر پایش می‌شود.
- فرایند رسیدگی به شکایت و نتیجه نامنطبق مشخص است.
چرا اسم استاندارد ISO/IEC ،17025 است؟
این استاندارد توسط ISO و IEC به صورت مشترک منتشر شده و تدوین آن زیر نظر کمیته ارزیابی انطباق ISO یا CASCO انجام شده است. بنابراین عباراتی مانند استاندارد ISO 17025، استاندارد ایزو 17025 و استاندارد ISO IEC 17025 در کاربرد عمومی به همین استاندارد اشاره دارند.
استاندارد 17025 چه چیزی را نشان می‌دهد؟
تایید صلاحیت براساس ISO/IEC 17025 نشان می‌دهد آزمایشگاه برای فعالیت‌هایی که در دامنه تایید صلاحیت یا Scope آن درج شده‌اند، براساس معیارهای مشخص فنی و مدیریتی ارزیابی شده است. اما دو برداشت اشتباه رایج وجود دارد.
اول اینکه 17025 کیفیت محصول مشتری را تضمین نمی‌کند. اگر نمونه خارج از مشخصات باشد، آزمایشگاه دارای تایید صلاحیت هم باید همان نتیجه را گزارش کند.
دوم این که تایید صلاحیت یک آزمایشگاه به معنی تایید صلاحیت تمام آزمون‌های آن نیست. ممکن است آزمایشگاه ده‌ها آزمون انجام دهد، اما فقط بخشی از آن‌ها در Scope تایید صلاحیت ثبت شده باشند. مثلا اگر آزمایشگاهی برای آزمون‌های مشخص فرآورده نفتی تایید صلاحیت دارد، نمی‌توان فقط با دیدن نشان 17025 نتیجه گرفت که هر آزمون شیمیایی دیگری که ارائه می‌کند نیز تحت همان دامنه است.
ویرایش جدید استاندارد 17025: ورژن 2017 چه تغییراتی داشت؟
اولین نسخه ISO/IEC 17025 در سال 1999 منتشر شد و نسخه دوم در سال 2005 جای آن را گرفت. ویرایش سوم در نوامبر 2017 منتشر شد و برای آزمایشگاه‌های دارای تایید صلاحیت نسخه 2005 یک دوره گذار سه ساله تعیین شد. ISO نسخه 2017 را در سال 2023 در بازنگری دوره‌ای دوباره تایید کرد؛ بنابراین تا زمان نگارش این مطلب (پاییز ۱۴۰۵) همین نسخه، ویرایش جاری استاندارد 17025 است.
مهم‌ترین تغییرات نسخه 2017 شامل تقویت رویکرد فرآیندی، توجه بیشتر به سیستم‌های اطلاعاتی و داده‌های الکترونیکی، تفکر مبتنی بر ریسک و تغییر ساختار استاندارد بود.
| موضوع | ویرایش 2005 | ویرایش 2017 | اثر عملی |
|---|---|---|---|
| ساختار | الزامات مدیریتی و فنی | پنج گروه اصلی الزامات | ارتباط روشن‌تر فرایندها |
| رویکرد | تاکید بیشتر بر رویه‌ها | نتیجه‌محور و ریسک‌محور | تمرکز بیشتر بر اعتبار نتیجه |
| بی‌طرفی | پراکنده در بخش‌های مختلف | الزام مستقل | کنترل بهتر تعارض منافع |
| قانون تصمیم‌گیری | صراحت کمتر | الزام صریح در موارد اعلام انطباق | شفافیت در قبول یا رد |
| داده و اطلاعات | بیشتر متکی بر سوابق سنتی | توجه جدی به سیستم‌های الکترونیکی | کنترل بهتر داده و گزارش |
| سیستم مدیریت | مدل واحد | گزینه A یا B | انعطاف بیشتر در استقرار |
یک نکته مهم: نسخه 2017 برخلاف برداشت رایج، به معنی حذف مستند سازی نیست. هدف این است که مستندات متناسب با ریسک و نیاز واقعی فرایند باشند، نه اینکه آزمایشگاه فقط برای ممیزی فرم تولید کند.
خلاصه استاندارد 17025: بندهای ۴ تا ۸ به زبان ساده
بندهای ۱ تا ۳ به دامنه کاربرد، مراجع و اصطلاحات اختصاص دارند و بخش اصلی الزامات اجرایی استاندارد در بندهای ۴ تا ۸ قرار گرفته است.
| بند | موضوع | در عمل یعنی چه؟ | سوالی که مشتری می‌پرسد |
|---|---|---|---|
| ۴ | بی‌طرفی و محرمانگی | نتیجه نباید تحت تاثیر منافع قرار گیرد | اطلاعات نمونه من محرمانه می‌ماند؟ |
| ۵ | الزامات ساختاری | مسئولیت‌ها و حدود فعالیت روشن باشد | مسئول فنی آزمون کیست؟ |
| ۶ | منابع | پرسنل، محیط و تجهیزات مناسب باشند | دستگاه چگونه کالیبره می‌شود؟ |
| ۷ | فرایند | کل مسیر آزمون تحت کنترل باشد | آزمون من داخل Scope است؟ |
| ۸ | سیستم مدیریت | خطاها شناسایی و اصلاح شوند | ممیزی و اقدام اصلاحی چگونه انجام می‌شود؟ |
بند ۴: بی‌طرفی و محرمانگی
آزمایشگاه باید ریسک‌هایی را که می‌توانند بی‌طرفی آن را تهدید کنند شناسایی کند. نتیجه آزمون نباید براساس فشار تجاری، رابطه با مشتری یا منفعت مالی تغییر کند.
محرمانگی هم فقط به مخفی نگه داشتن نام مشتری محدود نمی‌شود. فرمول محصول، مشخصات نمونه، نتایج آزمون و سایر اطلاعات تجاری باید طبق تعهدات تعریف شده محافظت شوند. در عمل یعنی کارشناس نباید برای قبول شدن نمونه انگیزه مالی داشته باشد و دسترسی افراد به نتایج و اطلاعات نیز باید کنترل شود.
بند ۵: الزامات ساختاری
آزمایشگاه باید شخصیت و مسئولیت حقوقی مشخص، ساختار سازمانی تعریف شده و حدود مسئولیت روشن برای کارکنان داشته باشد.
این بخش شاید برای مشتری نامحسوس باشد، اما هنگام اعتراض یا بروز اختلاف اهمیتش معلوم می‌شود: باید روشن باشد چه کسی مسئول تایید گزارش است، چه کسی اختیار فنی دارد و تصمیم‌ها چگونه گرفته می‌شوند.
بند ۶: الزامات منابع
مدرک تحصیلی به تنهایی صلاحیت کارشناس را ثابت نمی‌کند. استاندارد انتظار دارد صلاحیت فرد برای وظیفه‌ای که انجام می‌دهد ارزیابی و مستند شود. این بند موارد زیر را پوشش می‌دهد:
- صلاحیت و آموزش پرسنل
- شرایط محیطی مانند دما و رطوبت
- تجهیزات و نرم‌افزارهای مرتبط
- کالیبراسیون و کنترل‌های میانی
- ردیابی‌پذیری اندازه‌شناختی یا Metrological Traceability
- خدمات و محصولات تامین‌شده از بیرون
برای مثال، در یک آزمون فرآورده نفتی ممکن است دستگاه کالیبره باشد، اما آزمایشگاه بین دو کالیبراسیون رسمی هم، به کنترل‌های میانی نیاز دارد تا مطمئن شود عملکرد دستگاه از کنترل خارج نشده است.
بند ۷: الزامات فرآیند
برای مشتری، بند ۷ مهم‌ترین قسمت استاندارد است، چون تقریبا تمام مسیر نمونه از لحظه پذیرش تا گزارش نهایی را پوشش می‌دهد.
بررسی درخواست قبل از پذیرش نمونه
آزمایشگاه پیش از پذیرش باید بداند مشتری دقیقا چه می‌خواهد، روش آزمون چیست و آیا توان انجام معتبر آن را دارد. به همین دلیل پرسیدن سوال درباره نوع کالا، کاربرد گزارش یا روش مورد نیاز اتلاف وقت نیست. اگر گزارش شما قرار است برای یک فرایند رسمی یا تجاری استفاده شود، پیش از تحویل نمونه حتما بپرسید که آیا روش آزمون مشخص شما در دامنه تایید صلاحیت آزمایشگاه قرار دارد.
انتخاب، تصدیق و صحه‌گذاری روش
اگر روش استاندارد معتبر استفاده شود، آزمایشگاه باید بتواند اجرای صحیح آن را در شرایط خود تصدیق (Verification) کند. برای روش‌های غیراستاندارد، روش‌های توسعه یافته در آزمایشگاه یا روش‌هایی که خارج از دامنه اصلی خود استفاده می‌شوند، صحه‌گذاری یا Validation اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
نمونه‌برداری، حمل و نگهداری
گاهی اختلاف نتایج از دستگاه نیست، از نمونه است. یک نمونه ناهمگن، حمل نامناسب یا ظرف آلوده می‌تواند باعث شود دو آزمایشگاه نتیجه متفاوتی بگیرند؛ به همین دلیل بازرسی و نمونه‌برداری اصولی بخشی از اعتبار نتیجه است. نگهداری نمونه شاهد هم در برخی فعالیت‌ها ارزش زیادی دارد، چون در صورت اعتراض امکان بررسی مجدد را فراهم می‌کند.
عدم قطعیت اندازه گیری چیست؟
عدم قطعیت اندازه‌گیری یا Measurement Uncertainty نشان می‌دهد درباره نتیجه اندازه گیری چه مقدار تردید کمی وجود دارد. مثلا وقتی نتیجه یک پارامتر بسیار نزدیک حد مجاز است، فاصله عدد گزارش شده تا حد قانونی ممکن است از عدم قطعیت اندازه‌گیری تاثیر بگیرد. این دقیقا جایی است که عدد به تنهایی کافی نیست و باید روش تصمیم‌گیری مشخص باشد.
قانون تصمیم گیری یا Decision Rule
اگر آزمایشگاه قرار است درباره انطباق یا عدم انطباق اظهار نظر کند، باید مشخص باشد عدم قطعیت چگونه در تصمیم لحاظ می‌شود. در عمل یعنی دو آزمایشگاه ممکن است عدد مشابهی اندازه بگیرند، اما اگر قانون تصمیم‌گیری متفاوت باشد، نحوه اعلام قبول یا رد هم متفاوت شود. برای موارد حساس، این موضوع باید قبل از آزمون میان مشتری و آزمایشگاه روشن شود.
تضمین اعتبار نتایج
آزمایشگاه نمی‌تواند فقط به این دلیل که دستگاه کالیبره است، اعتبار نتیجه را مفروض بداند. ابزارهای تضمین اعتبار نتایج می‌توانند شامل این موارد باشند:
- مواد مرجع
- تکرار آزمون
- کنترل‌های داخلی
- آزمون مهارت یا Proficiency Testing
- مقایسه بین آزمایشگاهی
PT به زبان ساده یعنی عملکرد آزمایشگاه روی یک نمونه مشخص در مقایسه با سایر آزمایشگاه‌ها ارزیابی شود.
شکایت و کار نامنطبق
استاندارد الزام دارد آزمایشگاه برای شکایت و فعالیت نامنطبق ساز و کار داشته باشد. اگر مشتری به نتیجه اعتراض دارد، پاسخ حرفه‌ای نباید فقط این باشد که «دستگاه ما درست است». باید امکان بررسی سوابق، روش، وضعیت تجهیزات، نمونه شاهد و در صورت لزوم آزمون مجدد وجود داشته باشد.
بند ۸: الزامات سیستم مدیریت
بند ۸ موضوعاتی مانند کنترل مدارک و سوابق، اقدام برای ریسک‌ها و فرصت‌ها، بهبود، اقدام اصلاحی، ممیزی داخلی و بازنگری مدیریت را پوشش می‌دهد.
نسخه 2017 دو گزینه A و B برای سیستم مدیریت پیش‌بینی می‌کند. گزینه B به آزمایشگاه اجازه می‌دهد از سیستم مدیریتی سازگار با ISO 9001 استفاده کند، به شرط آن که آن سیستم بتواند تحقق مستمر الزامات فنی و مدیریتی 17025 را پشتیبانی کند.
تایید صلاحیت 17025 با گواهینامه ایزو چه فرقی دارد؟
این یکی از مهم‌ترین تفاوت‌هایی است که هنگام انتخاب آزمایشگاه باید بدانید. Certification یا گواهی دهی معمولا برای تایید انطباق یک سیستم مدیریت، محصول، فرایند یا شخص با الزامات مربوط استفاده می‌شود. اما در مورد ISO/IEC 17025 اصطلاح دقیق Accreditation یا تایید صلاحیت است.
آزمایشگاه تایید صلاحیت شده فقط یک سیستم مدیریتی روی کاغذ ندارد؛ مرجع تایید صلاحیت، توانمندی فنی آزمایشگاه را برای آزمون‌ها یا کالیبراسیون‌های مشخص ارزیابی می‌کند.
در ایران، مرکز ملی تایید صلاحیت ایران (NACI) مرجع ملی تایید صلاحیت است. ILAC در سال 2024 اعلام کرد که NACI به عضویت کامل این سازمان در آمده و امضا کننده ترتیبات شناسایی متقابل (ILAC MRA) در حوزه آزمون و کالیبراسیون براساس ISO/IEC 17025 است. این موضوع می‌تواند پذیرش بین‌المللی نتایج را تسهیل کند، اما به معنی تضمین پذیرش هر گزارش در هر کشور یا توسط هر مرجع نیست و الزامات مقصد هم باید بررسی شود.
اگر گزارش شما برای صادرات، خریدار خارجی یا یک مرجع مشخص تهیه می‌شود، فقط لوگو را نگاه نکنید؛ شماره تایید صلاحیت، تاریخ اعتبار و مهم‌تر از همه Scope را بررسی کنید.
تفاوت استاندارد ایزو 17025 با ISO 9001 و ISO 15189
این سه استاندارد اهداف متفاوتی دارند و نباید به جای یکدیگر استفاده شوند.
| استاندارد | برای چه کسی است؟ | چه چیزی را نشان می‌دهد؟ |
|---|---|---|
| ISO/IEC 17025 | آزمایشگاه آزمون و کالیبراسیون | صلاحیت فنی و اعتبار فعالیت آزمایشگاهی |
| ISO 9001 | انواع سازمان‌ها | الزامات سیستم مدیریت کیفیت |
| ISO 15189 | آزمایشگاه‌های پزشکی | کیفیت و صلاحیت آزمایشگاه پزشکی |
ISO 15189:2022 به طور مشخص برای آزمایشگاه‌های پزشکی و حتی آزمایش‌های کنار بیمار (Point of Care Testing) تدوین شده است. ISO 9001 هم یک استاندارد عمومی سیستم مدیریت کیفیت است و داشتن آن به تنهایی نشان‌دهنده صلاحیت فنی آزمایشگاه برای یک آزمون مشخص نیست.
آیا داشتن استاندارد 17025 اجباری است؟
برای همه آزمایشگاه‌ها یک الزام قانونی عمومی و یکسان وجود ندارد. اما ممکن است مقررات یک حوزه، قرارداد مشتری، شرایط یک مناقصه، الزامات خریدار یا فرایند صادرات و واردات، استفاده از آزمایشگاه دارای تایید صلاحیت را الزامی یا عملا ضروری کند.
به همین دلیل نباید درباره پذیرش گزارش فقط براساس نام استاندارد نتیجه‌گیری کرد. همیشه الزامات مرجعی که گزارش را دریافت می‌کند هم باید بررسی شود.
مزایای استاندارد 17025 از نگاه مشتری آزمایشگاه
برای صاحب کالا یا مدیر QC، ارزش واقعی استاندارد در عمل دیده می‌شود:
- احتمال نیاز به آزمون مجدد کاهش پیدا می‌کند.
- نتیجه در صورت اختلاف، قابلیت دفاع فنی بیشتری دارد.
- روش آزمون و تجهیزات قابل ردیابی هستند.
- عدم قطعیت در موارد لازم قابل بررسی است.
- درباره قبول یا رد، قانون تصمیم‌گیری مشخص می‌شود.
- فرایند شکایت و اعتراض تعریف شده است.
- امکان استفاده از نمونه شاهد وجود دارد.
- Scope مشخص می‌کند دقیقا کدام آزمون‌ها ارزیابی شده‌اند.
خود ISO هم افزایش پذیرش نتایج و کاهش نیاز به تکرار آزمون را از مزایای 17025 می‌داند.
مراحل اخذ تایید صلاحیت 17025 به طور خلاصه
مسیر هر آزمایشگاه متفاوت است، اما معمولا این مراحل را شامل می‌شود:
- تحلیل فاصله وضعیت فعلی با الزامات استاندارد
- تعیین دامنه فعالیت و آماده سازی مستندات ضروری
- آموزش و ارزیابی صلاحیت کارکنان
- اجرای سیستم و ایجاد سوابق واقعی
- انجام ممیزی داخلی و بازنگری مدیریت
- درخواست ارزیابی از مرجع تایید صلاحیت
- ارزیابی، رفع عدم انطباق‌ها و سپس ادامه مراقبت و ارزیابی‌های دوره‌ای
در تجربه آزمایشگاهی، بخش سخت کار تهیه مستندات نیست. موضوعاتی مانند اثبات صلاحیت واقعی کارکنان، برآورد عدم قطعیت، کنترل ردیابی پذیری و عملکرد مناسب در PT باید در فعالیت روزمره قابل اثبات باشند.
چطور بفهمیم یک آزمایشگاه واقعا استاندارد 17025 دارد؟
پیش از انتخاب آزمایشگاه این چک‌لیست را بررسی کنید:
- شماره تایید صلاحیت و تاریخ اعتبار را ببینید.
- اطلاعات را از مرجع تایید صلاحیت استعلام کنید.
- Scope یا دامنه تایید صلاحیت را دریافت کنید.
- نام دقیق آزمون و شماره روش را در Scope جست‌وجو کنید.
- درباره روش نگهداری نمونه شاهد سؤال کنید.
- فرایند اعتراض و شکایت را بپرسید.
- اگر نتیجه نزدیک حد مجاز است، درباره Decision Rule سؤال کنید.
اگر نمی‌دانید آزمون مورد نیاز شما در کدام دامنه قرار می‌گیرد، قبل از ارسال نمونه از آزمایشگاه بخواهید روش و وضعیت تایید صلاحیت آن را مشخص کند. همین کار ساده می‌تواند از آزمون مجدد و اتلاف زمان جلوگیری کند.
آزمون شما داخل Scope تایید صلاحیت 17025 هست؟ نام کالا و آزمون مورد نیاز را بفرستید تا کارشناسان پارس لیان اروند پیش از ارسال نمونه، روش آزمون و وضعیت تایید صلاحیت آن را مشخص کنند.
استاندارد 17025 کجا به کار مشتری می‌آید؟
1- نتیجه نزدیک حد مجاز است
فرض کنید یک پارامتر در روغن خوراکی یا سوخت درست در نزدیکی حد مجاز قرار گرفته است. خواندن عدد به تنهایی کافی نیست؛ عدم قطعیت و Decision Rule در نحوه اظهار نظر درباره انطباق تعیین‌کننده‌اند و بهتر است قبل از شروع آزمون روغن‌های خام و خوراکی یا سوخت مشخص شده باشند.
2- دو آزمایشگاه نتایج متفاوتی گزارش می‌کنند
اولین واکنش نباید این باشد که یکی از آزمایشگاه‌ها اشتباه کرده است. روش آزمون، همگنی نمونه، نحوه نمونه برداری، شرایط حمل، وضعیت کالیبراسیون و عدم قطعیت باید بررسی شوند. ساختار 17025 باعث می‌شود این عوامل قابل ردیابی و قابل بررسی باشند.
3- کالای وارداتی نیاز به تعیین ماهیت دارد
در چنین شرایطی نتیجه آزمایش بخشی از یک فرایند تجاری مهم است (اگر مرز این دو برایتان روشن نیست، تفاوت تعیین ماهیت کالا با کنترل کیفیت را بخوانید). انتخاب آزمایشگاه براساس دامنه واقعی فعالیت، روش‌های آزمون و صلاحیت فنی، اهمیت بیشتری از دیدن یک لوگوی ایزو دارد.
اگر با نمونه‌های تعیین ماهیت کالا، فرآورده نفتی یا کالاهای تخصصی سروکار دارید، بهتر است پیش از پذیرش نمونه درباره آزمون‌های لازم و Scope مرتبط با کارشناس آزمایشگاه صحبت کنید.
4- مشتری به نتیجه اعتراض دارد
در سیستم 17025، شکایت باید فرآیند مشخص داشته باشد. در صورت امکان و متناسب با نوع نمونه، بررسی سوابق، کنترل شرایط آزمون و آزمون مجدد نمونه شاهد می‌تواند بخشی از رسیدگی باشد.
تجربه پارس لیان اروند در پیاده‌سازی و حفظ استاندارد 17025
براساس تاریخچه شرکت، پارس لیان اروند از سال ۱۳۸۶ به عنوان آزمایشگاه همکار سازمان ملی استاندارد فعالیت می‌کند و شعبه تهران در سال ۱۳۹۷ برای آزمون‌های روغن و فرآورده‌های نفتی تایید صلاحیت ISO/IEC 17025 دریافت کرده است. این مجموعه شرکتی دانش‌بنیان است و در یازدهمین رتبه‌بندی مراکز عضو شبکه آزمایشگاهی کشور رتبه ششم را کسب کرده است.
مهم‌ترین درس عملی از حفظ چنین سیستمی این است که 17025 پروژه‌ای نیست که با پایان ممیزی تمام شود. کنترل تجهیزات، ارزیابی کارکنان، PT، ممیزی داخلی، رسیدگی به عدم انطباق‌ها و بازنگری سیستم باید به طور مداوم انجام شوند.
برای دیدن وضعیت جاری تایید صلاحیت، دامنه خدمات و انتخاب آزمون متناسب با نمونه، صفحه آزمایشگاه 17025 پارس لیان اروند را ببینید.
سوالات متداول درباره استاندارد 17025
ایزو 17025 اعتبار چند ساله دارد؟
مدت اعتبار و چرخه ارزیابی را مرجع تایید صلاحیت براساس برنامه و مقررات خود تعیین می‌کند؛ بنابراین نمی‌توان یک مدت ثابت جهانی برای همه گواهی‌های تایید صلاحیت اعلام کرد. تاریخ اعتبار سند آزمایشگاه باید مستقیما بررسی شود.
آیا همه آزمون‌های آزمایشگاه دارای 17025 تایید صلاحیت شده‌اند؟
خیر و مهم‌ترین نکته همین است. تایید صلاحیت برای دامنه مشخصی از فعالیت‌ها صادر می‌شود و مشتری باید Scope را بررسی کند.
متن فارسی استاندارد 17025 را از کجا تهیه کنیم؟
برای اصل رسمی استاندارد می‌توان به ISO مراجعه کرد. نسخه‌های ملی یا ترجمه‌های رسمی هم باید از کانال‌های رسمی سازمان ملی استاندارد تهیه شوند. استفاده از PDFهای نامشخص اینترنتی برای فعالیت حرفه‌ای توصیه نمی‌شود.
فرق 17025 با 17020 و 17065 چیست؟
ISO/IEC 17025 برای آزمایشگاه‌های آزمون و کالیبراسیون است، ISO/IEC 17020 برای نهادهای بازرسی تدوین شده و ISO/IEC 17065 الزامات نهادهایی را پوشش می‌دهد که محصولات، فرایندها یا خدمات را گواهی می‌کنند. نسخه جاری ISO/IEC 17020 در سال 2026 منتشر شده است.
آیا آزمایشگاه کوچک هم می‌تواند 17025 بگیرد؟
بله. اندازه سازمان به تنهایی مانع نیست. آنچه اهمیت دارد این است که آزمایشگاه بتواند الزامات مربوط به دامنه فعالیت خود را اجرا و صلاحیت فنی خود را اثبات کند؛ ISO هم این استاندارد را برای آزمایشگاه‌های آزمون و کالیبراسیون با هر اندازه‌ای قابل استفاده می‌داند.
جمع بندی
استاندارد 17025 بیش از آن که یک نشان یا مدرک تبلیغاتی باشد، چارچوبی برای اثبات صلاحیت فنی، بی‌طرفی و اعتبار فعالیت آزمایشگاه است. نسخه جاری آن ISO/IEC 17025:2017 است و مهم‌ترین نکته برای مشتری این است که تایید صلاحیت همیشه باید همراه با دامنه تایید صلاحیت بررسی شود. داشتن 17025 به معنی تایید همه آزمون‌ها یا تضمین کیفیت محصول نیست، اما وقتی آزمون در Scope قرار دارد، قابلیت اعتماد و دفاع فنی از نتیجه را افزایش می‌دهد.
اگر برای کنترل کیفیت، تعیین ماهیت یا آزمون یک نمونه به آزمایشگاه نیاز دارید، پیش از ارسال نمونه می‌توانید از طریق تماس با کارشناسان پارس لیان اروند درباره روش آزمون، دامنه تایید صلاحیت و شرایط پذیرش نمونه مشورت کنید. این بررسی اولیه مخصوصا زمانی اهمیت دارد که نتیجه قرار است در یک تصمیم تجاری، کنترل کیفیت یا فرایند رسمی استفاده شود.
برای آزمون فرآورده‌های نفتی، روغن، مواد غذایی یا تعیین ماهیت کالا، قبل از ارسال نمونه با کارشناسان آزمایشگاه همکار استاندارد پارس لیان اروند مشورت کنید.
